xem tiếp trang 1

2. Bổ sung sắt (điều trị): bổ sung thuốc gì? Loại sắt bổ sung? Loại nào hấp thu tốt trên thị trường hiện nay? Làm sao biết để tìm mua? Có loại đặc biệt cho trẻ em? phụ nữ mang thai? người già? Giải pháp nào để cải thiện sự hấp thu, tăng dung nạp sắt khi dùng thuốc?Phác đồ bổ sung sắt qua đường uống thuốc?

 

-         Tùy theo mức độ của thiếu sắt mà người bác sĩ sẽ đưa ra quyết định bổ sung sắt. Tuy nhiên, khi phát hiện có dấu hiệu thiếu sắt, nhất là thiếu máu thiếu sắt thì hầu hết nguồn dự trữ sắt đã cạn kiệt , vì thế đa số các trường hợp cần tiến hành bổ sung sắt .

-         Các bước điều trị bổ sung sắt :

§        Cần xác định được nguyên nhân dẫ đến thiếu sắt, và điều trị loại bỏ nguyên nhân là bước điều trị quan trọng nhất .

§        Điều trị bổ sung sắt : có 2 dạng thuốc sắt bổ sung : dạng thuốc uống và dạng tiêm bắp, tiêm truyền tĩnh mạch.

§        Theo dõi đáp ứng lâm sàng và định lượng sắt để tránh biến chứng dư sắt

-         Sắt dạng uống : thường được sử dụng trong điều trị thiếu sắt

§        Sản phẩm :

·        Sắt hòa tan  (gluconate sắt, ascorbate sắt, lactate sắt, succinate sắt, fumarate sắt, sulfate sắt ).. Thị trường thường gặp là dạng : gluconate sắt , sulfate sắt và fumarate sắt , các loại này dễ hấp thu và ít tác dụng phụ .

·        Sắt kết hợp các loại thuốc khác acid folic, B12, B9 : chỉ định các trường hợp do thiếu nhiều yếu tố, suy dinh dưỡng, thai kỳ, tăng nhu cầu do phát triển

§        Liều lượng : 1.5mg-2mg/kg nguyên tố sắt mỗi ngày , chia 3 lần trong ngày.

§        Tác dụng phụ : buồn nôn, nôn, chướng bụng, đầy hơi, tiêu chảy, phân có màu đen, răng đổi màu tạm thời

§        Thời gian dùng : từ 3à 6 tháng, ít nhất là 3 tháng, việc ngưng bổ sung sắt là do bác sĩ quyết định.

- Sắt dạng tiêm bắp  (dextran –sắt ), sắt truyền tĩnh mạch ( sodium gluconate sắt) : được chỉ định khi dùng đường uống không hiệu quả hoặc không dung nạp được do quá nhiều tác dụng phụ , do các bệnh lí rối lọan hấp thu, hoặc suy thận mà cần chạy thận nhân tạo.

 

- Trên thị trường hiện nay có nhiều loại viên sắt thích hợp cho từng nhóm tuổi khác nhau :

    + Trẻ em : nên dùng loại Fumarate sắt ( Ferrovit, Fumafer –B9 corbiere ) : dạng thuốc sắt kết hợp với các yếu tố vi lượng khác. Thuốc dễ hấp thu, ít tác dụng phụ trên đường tiêu hóa.

    + Phụ nữ có thai : nên dùng viên sắt có kết hợp với các vitamin khác , nên dùng loại gluconate Fe ( Nadyfer, Obimin) hoặc dạng Fumarate sắt .

    + Người già, lớn tuổi cần nên dùng các sản phẩm Aminoate sắt ( Probofex)

 

- Để tăng sư hấp thu , tăng dung nạp của sắt :

    - Dùng sắt chia làm nhiều lần trong ngày và chung các buổi ăn , vì có đường tăng cường hấp thu sắt.

    - Kết hợp Vitamin C để tăng cường hấp thu sắt , hoặc chế độ ăn thêm citric ( chanh), cà chua và khoai tây

    - Hạn chế uống nước trà , phosphate và chế độ ăn chay .

    - Tăng cường chế độ ăn có nhiều chất sắt là biện pháp cơ bản để tăng sự hấp thu của sắt và tăng dung nạp của sắt

 

1.   Tương tác giữa sắt với các loại thuốc khác ?Ngộ độc sắt? Chống chỉ định dùng khi nào?

-         Tương tác giữa sắt các loại thuốc khác :

§        Ngăn cản hấp thu sắt :  Tetracycline , Quinolone,

§        Levodopa, thuốc kháng acid dạ dày ( Maalox, pepsan ..)

§        Tăng nguy cơ độc tính của D-penicillamine khi ngưng dùng thuốc có chất sắt II

 

-         Cẩn trọng trong điều trị:

+ Việc điều trị phải rất thận trọng vì nếu lượng sắt được đưa quá nhiều vào cơ thể có thể gây ra những tác động có hại.

+ Kiểm tra hàm lượng sắt trong sữa bột trước khi quyết định có bổ sung thêm hay không lượng sắt từ các viên thuốc sắt.

+ Những trẻ có nguy cơ cao bị thiếu máu thiếu sắt cần được kiểm tra xét nghiệm máu thường quy. Trẻ dưới 12 tháng cần được kiểm tra máu vào tháng thứ 9 và tháng thứ 12. Trẻ trên 24 tháng, nên kiểm tra máu 6 tháng một lần.

+ Nên để các thuốc chứa sắt ngoài tầm tay với của trẻ con vì có thể gây ra chứng ngộ độc sắt. Một số trường hợp tự ý uống viên sắt lâu dài mà không có chỉ định & kiểm tra của BS có thể dẫn đến tình trạng bị ứ sắt. Đây là một bệnh lý nguy hiểm & có tỷ lệ tử vong cao

 

-         Chống chỉ định dùng sắt :

§        Thiếu máu , nhưng không do thiếu sắt

§        Hiếu máu do nguyên nhân ác tính

§        Bệnh lí ứ sắt bẩm sinh

§        Qúa mẫn với sắt

 

Kết luận :

        Sắt là một yếu tố vi lượng rất cần thiết cho sự sống. Thiếu sắt dẫn đến rối lọan nhiều hệ thống cơ quan trong cơ thể, đặc biệt là thiếu máu do thiếu sắt. Thiếu sắt có thể gặp bất kỳ lưa tuổi náo từ trẻ sơ sinh, tuổi thiếu niên, phụ nữ mang thai và người già. Biện pháp hổ trợ cơ bản để phòng chống thiếu sắt là cần phải biết tăng cường chế độ dinh dưỡng (thức ăn) có thêm chất sắt cho từng đối tượng thích hợp. Bổ sung chất sắt bằng đường uống (viên sắt) cần thiết khi có xác định thiếu sắt và phải theo dõi chặt chẽ vì có nguy cơ gây ứ sắt. Việc bổ sung sắt (viên sắt) thường quy cho một số đối tượng có nguy cơ thiếu sắt như trẻ sinh non, trẻ chậm phát tiển thể chất, trẻ phát triển nhanh, phụ nữ mang thai …là cần thiết . Tuy nhiên, cần nên có tư vấn của bác sĩ dinh dưỡng, bác sĩ sản khoa hoặc bác sĩ chuyên ngành huyết học.

Người viết: TS Huỳnh Nghĩa
Bệnh viện Truyền máu- Huyết học , TP. Hồ Chí Minh

Lượt xem: 407