Rau nằm trong nhóm thức ăn thứ tư, cung cấp vitamin và muối khoáng….Nếu tính lượng đạm có trong 100gram rau, có thể thấy một số loại rau rất giàu chất đạm như: bò ngót 5 gram, rau muống 3gram. Mặc dù chất đạm có nhiều trong thịt, cá từ 14 -15 gram, nhưng thịt cá đắt tiền, không phải ai cũng có khả năng mua thường xuyên. Trong khi rau lại rất rẻ mà lượng đạm cung cấp cũng khá: 1kg rau muống cung cấp 300gram lượng đạm tương tương 200gram thịt. Như vậy, rau là loại thức ăn rẻ tiền nhưng lại có vai trò dinh dưỡng rất cao.

1.   Tầm quan trọng của rau xanh:

Rau nằm trong nhóm thức ăn thứ tư, cung cấp vitamin và muối khoáng….Nếu tính lượng đạm có trong 100gram rau, có thể thấy một số loại rau rất giàu chất đạm như: bò ngót 5 gram, rau muống 3gram. Mặc dù chất đạm có nhiều trong thịt, cá từ 14 -15 gram, nhưng thịt cá đắt tiền, không phải ai cũng có khả năng mua thường xuyên. Trong khi rau lại rất rẻ mà lượng đạm cung cấp cũng khá: 1kg rau muống cung cấp 300gram lượng đạm tương tương 200gram thịt. Như vậy, rau là loại thức ăn rẻ tiền nhưng lại có vai trò dinh dưỡng rất cao.

Rau còn quan trọng ở chỗ nó cung cấp chất xơ. Mặc dù chất xơ không tiêu hóa hấp thu được, không  cung cấp năng lượng, nhưng nó tạo ra khối lượng chất thải lớn trong ruột, làm tăng nhu động ruột, chống táo bón. Đây là điều rất quan trọng trong việc tránh hấp thu có hại cho cơ thể. Nếu phân để lâu trong ruột do thiếu chất xơ, nó sẽ ngấm vào máu đầu độc cơ thể. Khẩu phần ăn mà thiếu chất xơ cũng tăng tỷ lệ ung thư tiêu hóa, đại tràng, gây xơ vữa động mạch. Ngoài ra, chất xơ còn thúc đẩy sự hấp thu của cơ thể đối với 3 nhóm thức ăn là đạm, béo, đường.

2.   Ăn rau như thế nào.

Trên đây là tầm quan trọng của rau xanh, nhưng ăn rau như thế nào và ăn bao nhiêu mới đủ mới là điều quan trọng. Thức ăn nào cũng bổ, nhưng không có loại thức ăn nào cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng. Ăn nhiều loại sẽ nhận được nhiều năng lượng.

Muốn ăn rau còn đầy đủ  các chất, tốt nhất nên ăn sống. Khi nấu sinh tố C sẽ bị hủy dễ dàng. Các nhà dinh dưỡng khuyến cáo rằng, trong bữa ăn ít nhất có một loại còn sống như dưa leo, cà chua… Và nên ăn 2 – 3 loại trong một bữa ăn.

3.   Sai lầm khi sử dụng rau

Lượng rau, quả, củ  ăn trong một ngày cần thiết phải đạt 400gram/ ngày. Tai  hại nhất người dân cho rằng ăn rau không bổ. Sai lầm như thế ảnh hưởng rất lớn đến trẻ em. Các bà mẹ thường chỉ cho trẻ ăn nước, không cho ăn cái là một sai lầm. Một công trình nghiên cứu cho thấy trẻ dưới 2 tuổi có đến 75% trẻ em chỉ được mẹ cho ăn nước, cho nên hàm lượng Beta Caroten trong khẩu phần ăn của trẻ còn thấp, chỉ đạt 20% nhu cầu. Trong khi trẻ cần 60% tương đương 300gram/ngày. Như vậy còn thiếu 2/3 số lượng. Do vậy hàng năm  phải mở chiến dịch uống vitamin A cho trẻ dưới 6 tuổi 1 năm/2lần nhằm phòng chống mù lòa. Vitamin A còn ảnh hưởng tới hệ thống miễn dịch, nếu thiếu trẻ dễ bị nhiễm bệnh về đường tiêu hóa, hô hấp, tăng trưởng chậm.

Người lớn, nhất là người lớn tuổi cũng hiểu sai về sử dụng rau, ít ăn rau, nhất là rau ăn lá, sợ lạnh bụng, hoặc khó nhai do nhiều chất xơ, tùy cách chế biến cho thích hợp với từng lứa tuổi, để sao cho lượng rau ăn vào hàng ngày không bị thiếu. Thiếu rau xanh hàng ngày, lượng chất xơ trong ruột thiếu đi, không đủ hấp thụ các chất độc hại trong cơ thể để tống ra ngoài, gây nên tình trạng táo bón ở người lớn tuổi lâu thành mãn tính phải phụ thuộc vào thuốc, rất nguy hiểm cho người lớn tuổi.

 

4.   RAU SẠCH

  Rau sạch là rau không bị ô nhiễm các tác nhân sinh học, hóa học, vật lý vượt quá quy định cho phép và không gây nguy hại tới sức khỏe cho người tiêu dùng.

v    Ô nhiễm sinh học: vi khuẩn, vi rút, ký sinh trùng.

a/ Vi khuẩn: Phân tươi là ổ chứa của nhiều loại vi khuẩn gây bệnh tả, lị, thương hàn, trứng giun sán… do vậy chúng có thể lây nhiễm sang rau, khi ăn rau sống hoặc nấu rau không chín thì chúng sẽ theo vào cơ thể người và gây bệnh.

b/ Vi rút: virút gây viêm gan thường gặp trong các môi trường không đảm bảo vệ sinh như nước bẩn, thức ăn nhiễm bẩn (do côn trùng) phân người…

Đáng lưu ý là các loại rau thủy sinh trồng dưới nước gần nguồn ô nhiễm phân như cầu tiêu trên ao, hồ, sông…

c/ Ký sinh trùng: Rau trồng ở khu vực đất có nhiều nguồn ô nhiễm như bón phân tươi của gia súc, gia cầm, phân người, khả năng nhiễm rất cao và rất nguy hiểm cho người sử dụng.

v    Ô nhiễm hóa học:  Kim loại nặng, hóa chất bảo vệ thực vật, phụ gia bảo quản…

- Ô nhiễm kim loại nặng xảy ra khi trồng rau quả, củ gần nơi ô nhiễm khí thải của các nhà máy hay khói xăng gần quốc lộ hoặc dùng nước thải của các nhà máy  thải ra để tưới rau.

- Ô nhiễm tồn dư thuốc bảo vệ thực vật do xịt thuốc cho rau quả thời gian cách ly ngắn, chưa thải hồi hết thuốc đã thu hoạch. Gây ngộ độc cấp và mãn cho người sử dụng.

v    Ô nhiễm vật lý: sạn ,cát, sử dụng phóng xạ trong bảo quản rau quả, củ để tránh mọc mầm và gây hư hỏng.

5.   CÁCH CHỌN LỰA RAU QUẢ TƯƠI

v    Vì sao còn thuốc trừ sâu hoặc hóa chất độc hại sót lại trên một số rau quả?

 Để đạt được năng suất cao hoặc để tiêu diệt các sâu rầy, đặc biệt là đối với một số loại rau quả dễ bị sâu phá hoại, một số nông dân đã sử dụng quá nhiều phân bón hóa học hoặc phun thuốc trừ sâu với liều lương  vượt quá mức an toàn, phun thuốc trừ sâu tới sát ngày thu hoạch. Mặt khác, một số loại rau quả được trồng ở vùng đất ô nhiễm, tưới phân tươi hay nước thải bẩn cũng là một mối đe dọa nghiêm trọng cho sức khỏe của người tiêu dùng.

Ngoài ra ở chợ còn phổ biến tình trạng một số tiểu thương để giữ vẻ hấp dẫn, trắng, dòn cho một số rau tươi sống sắt sẵn như: bắp chuối bào, chuối cây bào, ngó sen… đã trộn một số hóa chất độc hại (thuốc tẩy, hàn the) vào nước ngâm.

v    Bạn nên thận trọng nhất đối với loại rau nào?

Đó là những loại rau ăn lá hoặc rau trái không phải gọt vỏ như: Rau muống nước, xà lách soon, xà lách, tần ô, cải bẹ xanh, cải ngọt, cải dung để làm dưa, rau má, đậu đũa, khổ qua, dưa leo, cà chua, nho, táo, ổi, mận…

v    Vậy thế nào là rau an toàn?

Rau quả được coi là an toàn khi có dư lượng nitrate, kim loại nặng, thuốc bảo vệ thực vật và mức độ ô nhiễm vi sinh vật dưới ngưỡng qui định do Bộ Nông Nghiệp và phát triển nông thôn ban hành đối với từng loại rau quả.

Những nguyên tắc chung để chọn lựa rau an toàn

Vào mùa khô, dư lương thuốc trừ sâu còn sót lại trên rau quả thường cao hơn mùa mưa vì nước mưa sẽ làm trôi bớt những lượng thuốc còn sót lại trên rau quả

Các loại rau củ hoặc phải gọt vỏ thường an toàn hơn : bí, bầu, mướp...

Khi lựa chọn rau quả, nên chọn :

Rau quả còn tươi, nguyên vẹn, không bị trầy xước, có hình dạng bình thường, có màu sắc tự nhiên, dòn chắc, cầm nặng tay.

Rau quả không bị héo úa, giập nát, hoặc dính các chất lạ.

Không có mùi vị lạ.

Chú ý :

-         Một số loại rau quả bên trong đã bị hỏng nhưng bên ngoài vẫn còn tươi do sử dụng hóa chất bảo quản, do đó phải xem kỹ trước khi mua.

-         Tránh mua rau quả gọt và cắt sẵn, ngâm nước ở chợ, vì ngoài nguồn nước ngâm không đảm bảo vệ sinh hay có hòa lẫn hóa chất độc hại để giữ vẻ trắng, dòn, các sinh tố có trong rau tươi như sinh tố C dễ bị hòa tan và mất đi trong nước ngâm.

-         Trong điều kiện hiện nay, để giảm lượng thuốc trừ sâu, hóa chất còn sót lại trên rau quả : Cần rửa với thật nhiều nước.

-         Để phòng tránh ngộ độc do ăn phải thực phẩm bị nhiễm thuốc BVTV, người tiêu dùng cần chú ý đến những điểm sau đây :

·        Không mua, sử dụng rau quả có mùi, vị lạ khác thường.

·        Ngâm kỹ, rửa sạch, rửa từng lá, nhất là ở các kẽ lá cho thật sạch, gọt vỏ các loại rau quả ăn tươi. Riêng đối với loại rau ăn lá nhỏ xà lách soon, rau dền cơm, bông cải thì nên pha vào nước rửa 1 – 2 muỗng cà phê muối để sâu bọ, côn trùng bò ra khỏi các kẽ lá. Đối với các loại rau củ, trái cây, để nguyên củ, rửa sạch trước khi gọt vỏ..

·        Ngâm kỹ, rửa rau quả ít nhất 3 lần hoặc rửa dưới vòi nước chảy nếu có thể để loại trừ phần lớn thuốc BVTV tồn dư, tức là loại phần lớn nguy cơ ô nhiễm qua con đường rửa trôi.

Tóm lại :

Người tiêu dùng khi chọn rau quả cần chú ý chọn :

-         Rau quả còn tươi

-         Rau quả có màu sắc và trạng thái tự nhiên

-         Không bị giập nát

-         Không bị úa

-         Không có vết màu lạ

-         Không có mùi lạ

-         Không mua quả bị thâm hoặc nhũn ở đầu dù phần vỏ của quả còn đẹp vì phần vỏ nhìn vẫn còn tươi.

Khi mua rau quả ngươi tiêu dùng cần lưu ý : tất cả các  hiện tượng bất thường như rau non, xanh, quả chín quá đều, quá đẹp, đẹp không bình thường là dễ có hóa chất BVTV. Bất kỳ loại rau quả nào đều phải rửa thật kỹ, gọt vỏ sạch trước khi dùng.

Người viết: Bs. Nguyễn Thu Ngọc Diệp
Khoa Dinh Dưỡng – VSATTP
Viện Vệ Sinh YTCC TP. H
Lượt xem: 265